نقش مارشال فهیم در سیاست خارجی افغانستان

نگاره میرداد-معاون سفارت افغانستان در پولند

من هم سلام و ابراز امتنان خود را به برگزار کنندگان این برنامه می رسانم و ابرازی سپاسگزاری می‌کنم. افتخار دارم که امروز در جمع شما حضور دارم و از یازدهمین سالیاد مارشال محمدقسیم فهیم تجلیل و از کارنامه‌های این شخصیت تاثیرگذار در تاریخ معاصر کشور یاد می‌کنیم.
نخست به روح پاک تمام شهدای جهاد و مقاومت، نیروهای امنیتی و دفاعی و مبارزین افغانستان درود می‌فرستم. راه‌شان پُر رهرو و آرزو می‌برم مبارزه‌ی مردم کشور به پیروزی بیانجامد.
یاد بود از شخصیت‌های چون مارشال افغانستان در واقع، آب‌یاری ریشه‌های ما است تا ما بیاموزیم، مبارزه‌یی که در طول تاریخِ بیشتر از چهل سال پسین ادامه داشته با چه قیمت سنگینی به دست آمده است.
در این شکی وجود ندارد که مارشال فهیم یک شخصیت استثنایی بود. فعالیت‌هایش از آغاز مبارزه در کنار شهید احمدشاه مسعود تا معاونیت ریاست جمهوری، وزارت دفاع و مارشال افغانستان، بسیار برجسته و تاثیرگذار بوده است.
ایشان یک سیاست‌مدار ملی‌گرا، زیرک و یک نظامی شجاع بود و خود را صاحب افغانستان و متعلق به همه اقوام کشور می‌دانست. افغانستان با ثبات و متعهد از آرمان‌هایش بود. قبلاً استاد مسعود ترشتوال در این برنامه اشاره کردند که مارشال افغانستان یک مذاکره‌کننده‌ی خوب بود که من با این دریافت از شخصیت ایشان کاملاً موافق هستم؛ او مهارت‌های اصلی یک مذاکره کننده را داشت. من هیچ‌گاهی به گونه‌ی مستقیم جز همکاران مارشال فهیم نبوده‌ام، اما پنج‌سال پیش از رحلت ایشان من در وزارت خارجه‌ی افغانستان کار می‌کردم؛ در دوره‌هایی که ایشان در سطح روابط بین‌الملل و روابطی که در سطح منطقه داشته است را گواه بوده ام و به همین نسبت می دانم که مهارت‌های ایشان در مذاکره بسیار برجسته بوده است. او بسیار انعطاف پذیر بود و توانایی حل هر مساله را داشت؛ از مذاکرات درک متقابل داشت. ویژگی دیگر ایشان اعتماد به نفس و توانایی مدیریت بود. از یک موقف بسیار قوی همیشه صحبت می‌کرد.
در کارنامه‌های ایشان است که وقتی که معاون کمیته‌ی سیاسی شورای نظار بوده است. نقش برجسته یی را زمانی که نیروهای حکومت نجیب‌الله به مجاهدین تسلیم می شده اند، ایفا کرده است. این نشان می دهد که ایشان یک سیاست مدار خوب بوده‌اند چنانی که در میدان نظامی نیز شجاعت داشته‌اند.
پس از سقوط گروه طالبان در سال ۲۰۰۱ میلادی، مارشال افغانستان از معماران اصلی نظام در کشور بود. ایشان در روند دولت‌داری، ایجاد نیروهای دفاعی و امنیتی و نهادهای دیگر دولتی نقش کلیدی و اصلی داشت. در این میان، چالش‌های زیادی هم فرا راه ایشان قرار داشت که با تدبیر توانست این چالش را به فرصت و وحدت تبدیل کند و از آن به نفع همبستگی و اقتدار افغانستان بهره برد.
من در پیوند به رابطه‌ی ایشان با کشورهای منطقه و فرامنطقه نکاتی فشرده‌یی به عرض می‌رسانم:
روسیه مارشال افغانستان را یکی از چهره‌های کلیدی در حفظ و تقویت روابط افغانستان و روسیه حساب می‌کرد. در دیدارهایش همواره تلاش می‌کرد تا حمایت روسیه را به نفع دولت نو پای کشور جلب کند.
روابط ایشان با جمهوری اسلامی ایران که این کشور یکی از حامیان جبهه ی متحد ملی افغانستان بود و رابطه‌ی نزدیکی با شهید احمدشاه مسعود و مارشال محمدقسیم فهیم داشت و پس از سقوط گروه طالبان تلاش کرد تا مذاکراتی بین افغانستان و ایران انجام می‌شود، نقش موثر کشور ایران را به نفع افغانستان جلب کند.
روابط مارشال محمدقسیم فهیم با هندوستان بسیار قوی بود و این کشور که در دولت اسلامی رابطه‌ی خوبی با مردم افغانستان داشت و مارشال فهیم همچنان کوشید در دوره ی نظام سازی تا کمک های هندوستان را برای حمایت از بخش نظامی و توسعه‌ی افغانستان به دست آورد. در زمانی که وزیر دفاع ملی افغانستان بود چندین دور مذاکرات با هندوستان انجام شده و پیمان‌های امضا شده در نهادهای وزارت‌خانه‌های مربوطه موجود است.
در مورد پاکستان هم بر اساس سال‌ها تجربه دریافته بود که سیاست‌های این کشور و به ویژه حمایت شان از گروه طالبان، در قبال افغانستان خصمانه است. او در دوره های کاری خود تلاش می‌کرد تا از نفوذ پاکستان در ادارات حکومت افغانستان جلوگیری کند و تاکید و تلاشش بر تقویت نیروهای امنیتی متمرکز بود.
در سطح قدرت‌های جهانی هم این رابطه به اشکال مختلف ادامه داشت. در آغاز با ایالات متحده‌ی امریکا و ناتو رابطه‌ی خوب داشت؛ اما بعدها منتقد سیاست‌ها شد، به‌ویژه زمانی که امریکا خواست از حلقات خاصی به‌خاطر انحصار قدرت حمایت کند. در سخنرانی هایی از ایشان است که به تکرار گفته‌اند باید نهادهای دولتی را تقویت کنید نه این که به دنبال سیاست‌های جناحی باشید. می‌بینیم که همان سیاست‌های اشتباه امروز افغانستان را با چه سرنوشتی مواجه کرده است.
مارشال افغانستان در اتحادیه اروپا نیز روابط بسیار خوبی با کشورهای اروپایی داشت. او پیوسته تلاش کرد تا کمک‌ها را به بازسازی و توسعه‌ی کشور جلب کند و کمک‌ها هم در بُعد تقویت دولت نو بنیاد در افغانستان باشد.
تعاملات مارشال افغانستان در سطح روابط خارجی می‌رساند که او درک واقعی و درستی از سیاست‌های کشورهای منطقه و جهان داشت و تلاش می‌کرد تا حمایت این کشورها و قدرت‌ها را برای نوسازی کشور به دست آورد و تعادل را نیز حفظ کند.
بیش از این وقت شما را نمی‌گیرم و سپاسگزارم.